Renowacja detali historycznej fasady: Morabyrån

Budynek i problem

Morabyrån to jedna z naszych realizacji w Szwecji, dokąd założyciel firmy przeniósł się w 2018 roku. Fasada budynku jest bogato zdobiona: kolumny, kapitele korynckie, maskarony, fryz z meandrem i gzymsy. Takie detale nadają elewacji charakter, ale są też najbardziej narażone na działanie wody, mrozu i czasu.

Gdy ornament traci fragmenty, problem nie jest wyłącznie estetyczny. Ubytek zbiera wodę, a odsłonięte warstwy szybciej się degradują. Dlatego renowacja detalu powinna przywracać zarówno wygląd, jak i ciągłość powierzchni.

Renowację detalu warto zaplanować wtedy, gdy ubytki są jeszcze niewielkie. Im dłużej woda pracuje w uszkodzonym ornamencie, tym więcej oryginalnej formy trzeba potem uzupełniać, a naprawa staje się trudniejsza i bardziej widoczna.

Najpierw diagnoza

Naprawa zaczyna się od oceny istniejącego stanu: rodzaju podłoża, zastosowanych wcześniej materiałów i przyczyny uszkodzeń. Dopiero potem dobiera się metodę. Nie każdą powierzchnię można naprawiać tym samym systemem, a nowy materiał musi być kompatybilny z istniejącą konstrukcją.

Uszkodzone lub niestabilne fragmenty trzeba przygotować przed wykonaniem nowych warstw. W zależności od sytuacji obejmuje to oczyszczenie, usunięcie słabych fragmentów, naprawę podłoża, lokalne wzmocnienie i ponowne modelowanie.

W budynkach historycznych przyczyną bywa woda spływająca po gzymsach, nieszczelne obróbki albo wcześniejsze naprawy wykonane niekompatybilnym materiałem. Jeśli przyczyna nie zostanie usunięta, nawet dobrze odtworzony detal zacznie się niszczyć w tym samym miejscu.

Ręczne odtworzenie detalu na rusztowaniu

Uszkodzone elementy Morabyrån uzupełniliśmy i odtworzyliśmy ręcznie, pracując na rusztowaniu bezpośrednio na elewacji. Zakres obejmował kapitele korynckie, maskarony i ornamenty, fryzy i gzymsy, uzupełnienia ubytków oraz wyrównanie koloru z elewacją.

Detale takie jak kapitel koryncki czy maskaron to rzeźba, a nie element budowlany z katalogu. Liście akantu, rysy twarzy maskaronu i rytm meandra trzeba odtworzyć z wyczuciem proporcji i światłocienia, bo fasadę ogląda się z ulicy, pod różnym kątem i w różnym świetle. Fryz lub gzyms, który traci ciągłość, od razu zaburza rytm całej elewacji.

Modelowanie na miejscu pozwala dopasować formę do tego, co zachowało się obok: głębokość reliefu, rytm ornamentu, charakter krawędzi. Detal nie może wyglądać jak nowy odlew wstawiony w starą ścianę.

Doświadczenie, które procentuje w renowacji

Praca z detalem architektonicznym towarzyszy nam od pierwszych lat działalności. Na Białorusi wykonywaliśmy elewacje domów i budynków komercyjnych z ręcznie modelowanym kamieniem, kolumny, wykusze, obramienia okien i cokoły. Ta sama umiejętność modelowania na ścianie, w pełnej skali, jest podstawą renowacji historycznych zdobień.

W Kristinehamn wykonaliśmy też dekoracyjne wykończenia wnętrza The Pub 27: ściany i kolumny w imitacji starej cegły i kamienia, portal strefy win oraz detale i reliefy, wszystkie powstałe bezpośrednio na miejscu.

Kolor i niewidoczna naprawa

Celem była naprawa niewidoczna w całej elewacji. To wymaga dopasowania nie tylko formy, ale też faktury i koloru do oryginału. Nie każda naprawa powinna wyglądać jak nowa: często najlepsza jest ta, której nie widać, bo naprawiony fragment należy do pierwotnego otoczenia.

Dlatego po pracach technicznych odtwarzamy fakturę, kolorystykę, patynę i charakter wcześniejszej powierzchni, a na koniec scalamy kolor z resztą elewacji.

Kolor dopasowuje się na tle sąsiednich, oryginalnych fragmentów, a nie według wzornika. Stara elewacja ma przebarwienia, zacieki i patynę; nowy fragment musi je przejąć, inaczej będzie widoczny z daleka jako jasna łata.

Obiekt historyczny: uzgodnienia i odpowiedzialność

Przy budynkach o wartości historycznej zakres prac, formę odtwarzanych elementów i materiały warto uzgodnić z właścicielem, a jeśli obiekt tego wymaga, także z nadzorem konserwatorskim. W naszej propozycji dla Parku Miejskiego w Trzebiatowie przyjęliśmy zasadę, że forma rekonstrukcji musi wynikać z archiwów i uzyskać zatwierdzenie konserwatorskie.

Jeśli naprawa ujawni problem konstrukcyjny, zakres takich prac uzgadniamy z inwestorem przed kontynuowaniem, a ocenę powierza się uprawnionemu inżynierowi. Nie każdą renowację trzeba też prowadzić z rusztowania: przy naprawie tynkowej elewacji budynku mieszkalnego w Kristinehamn pracowaliśmy z podnośnika koszowego.

Pytania i odpowiedzi